انواع دانخوری های رایج در صنعت پرورش طیور

دکتر حسن صادقی

از شروع پرورش طیور به شکل صنعتی هنوز بیش از نیم قرن هم نگذشته، اما در این مدت کوتاه شاهد تغییرات شگفت آوری در تجهیزات مورد استفاده در سالن های پرورش هستیم.

دلیل اصلی سرعت رشد بالای طیور صنعتی در رشد می باشد که دلیل آن سرعت انتخاب های ژنتیکی در این 50 ساله می باشد چنان که در چهل سال پیش یک مرغ گوشتی در مدت هشتاد روز به وزن 1.8 کیلو گرم می رسید در حالی که امروز در کمتر از 40 روز به وزن بالای 2.5 کیلو گرم میرسد.

این بدان معنا است که یک جوجه یکروزه 40 گرمی در این مدت 63 برابر بزرگ می شود. چنین سرعت رشدی در هیچ سویه تجاری وجود ندارد و دلیل آن انتخـاب های ژنتیکی گسترده طــی این سال ها بوده که در کمپانی های دارنده خطوط لاین گوشتی انجام گرفته است.

از سوی دیگر سویه های تخمگذار هم که دارای واریته های مختلفی بودنند جهت صفاتی نظیر تعداد تخم مرغ، وزن تخم مرغ تولیدی، ایندکس شکل تخم مرغ، کیفیت و رنگ پوسته، قوام زرده و سفیده حداکثر جمع وزن تخم مرغ تولیدی و ...، در کمپانی های دارنده لاین های تخم گذار مورد ارزیابی و انتخاب واقع شده اند، چنانکه طی همین 20 سال گذشته سرانه تخم مرغ تولیدی در یک دوره 90 هفته ای، 25 عدد تخم مرغ بالاتر رفته و هر مرغ تخمگذار در 90 هفته بیش از 430 عدد تخم مرغ تولید می کند.

از طرف دیگر تراکم پرورش چه در سیستم بستر و چه در سیستم قفس به شدت بالا رفته. امروز در هر متر مربع بیش از 20 قطعه جوجه گوشتی پرورش داده می شود و تراکم مرغ تخمگذار در هر متر مربع قفس بیش از 18 قطعه می باشد، یعنی دو برابر قبل، پس تامین آب و غذای مورد نیاز این پرندگان به شکل مناسب از اهمیت بسیار بالایی بر خوردار می باشد.

سال های قبل، از دانخوری های آویز سطلی برای پرورش استفاده می شد. اما پرکردن این دانخوری ها مستلزم استفاده از گاری هایی بود که بناچار باید از بین مرغ ها عبور می کرد و با بزرگ شدن سالن های پرورش عملا دیگر این سیستم ها جواب گو نبودند. به همین دلیل و همچنین بزرگ شدن تدریجی سالن های پرورش چه در عرض و چه در طول، امکان توزیع دستی دان دیگر وجود نداشت و کاری بسیار پر مشقت بود؛ به همین دلیل سیستم های دانخوری در دو شاخه توسعه پیدا کردند.

دانخوری های زنجیری و دانخوری های بشقابی توزیع دان در دانخوری های زنجیر بوسیله حرکت زنجیر در کف کانال انجام می شد که دان را از داخل یک هاپر یا مخزن برداشته و بوسیله نیروی تامین شده بوسیله موتور گیربکس داخل یک لوپ بسته کانال گالوانیزه پخش می کرد. شکل این کانال ها به تدریج بر حسب نوع گله های پرورشی گوشتی یا مادر تغییر شکل یافته خصوصا که در گله های مادر جهت نصب گریل بر روی آنها لبه ها کاملا تغییر شکل یافته اند. به تدریج از دانخوری های بشقابی فلزی که بوسیله حرکت مارپیچ اگری پر می شدند استفاده شد.

 با ظهور صنعت پلیمر و توسعه آن این بخش از صنعت نیز متحول شد و اولین نسل از دانخوری های با بشقاب پلاستیکی ولی با گریل و بست های فلزی وارد بازار شدند. اما به تدریج کل بخش های بشقاب شامل دان ریز و گریل ها و رابط ها از جنس پلیمر شدند.

امروزه بشقاب های دان ریز و گریل ها که کلا از نوع پلاستیک هستند و ظرفیت دان ریزی داخل بشقاب ها و شکل آنها از جمله مشخصات کاملا تخصصی شرکت های سازنده می باشد.

در بشقاب هـای جدید، کــف آنها پهن تر شده تا ظرفیت توزیع دان بشقاب ها بالا برده شود. بخش قرمز رنگ، بشقاب های جدید و بخش خاکستری، بشقاب های قدیمی می باشد. در بشقاب های جدید لبه بشقاب با محل دان خوردن 1.5 سانتی متــر اختلاف ارتفاع دارد و این بــاعث جلو گیری از ریخــت و پاش دان حین مصرف مرغ ها می شود. در انواع دیگر با طراحی لبه های دوبل باعث کاهش پرت دان و پخش آن در بستر شده اند. لبه دانخوری ها کاملا گرد و صــاف می باشند تا در زمــان مصرف دان توسط پرنده بسیار راحت دان مصرف کرده و حرکاتی نظیر سر چرخاندن، دان به بیرون از دانخوری نریزد. همچنین با استفاده از گریل های مختلف مانع از ورود جوجه ها به داخل بشقاب شده و به این ترتیب مانع از آلوده شدن دان داخل بشقاب هــا می شوند. همچنین بـا استفاده از گریل های مختلف مانع از ورود جوجه ها به داخل بشقاب شده و به این ترتیب مانع از آلوده شدن دان می شوند. در انواع جدیدتر در سطح بشقاب دان کاملا پخش شده و بــه شکلی طراحی شده اند که به هیچ وجــه جوجه ها وارد آنها نمی شوند. در نسل های جدید دانخوری های بشقابی سنسور بر روی آخرین بشقاب نزدیک به موتور گیربکس مستقر بر روی هر خط نصب می شود و در بعضی از مدل ها برای تحریک جوجه ها به مصرف دان از این بشقاب و کاهش سطح دان و به دنبال آن حرکت موتور جهت انتقال دان از ابتدای خط که هاپر حاوی دان وجود دارد یک لامپ پر نور و به اصطلاح نور اترکشن نصب می شود. در بعضی از مدل ها جهت رشد مناسب سه الی پنج روز اول دوره پرورش که دان باید بر روی بستر توزیع شود بعضی از مدل ها دارای این قابلیت هستند تا دان را داخل سینی بر روی بستر پخش نمایند و از هفته اول به بعد نیز این بخش بسته شده و دان داخل بشقاب های هر خط پخش می شود. بشقاب هایی کــه برای مرغ های گله های مادر استفاده می شود به گونه ای طراحی شده اند که با تنظیم ارتفاع و عرض سوراخ هایی که سر مرغ ها از آنها رد می شوند مانع از برداشت دان توسط خــروس ها خواهند شد. از جمله مشخصات فنی دیگر شکل بشقاب ها می باشد که برای اینکه محیط بشقاب افزایش یافته و تعداد مرغ بیشتری از یک بشقاب دان بخورند آنها را به شکل بیضی می سازند. نوع دیگری از دانخوری های بشقابی جهت توزیع دان برای جنس خروس گله های مادر مورد استفاده قرار می گیرد که شکل بشقاب آنها کاملا متمایز می باشد و برای استحکام بالای آنها در برابر فــشار خروس ها کاملا بر روی لوله انتقال دان مستحـکم شده اند و بـرای توزیع یکنواخت دان در کلیه بشقاب ها میــزان دان ریزی در بخش های مختلف در طول خطوط به شکلی تنظیم می شوند تا در پایان توزیع دان مقدار آن در کلیه بشقاب ها به یک مقدار باشد. در سیستم های متراکم پرورش در قفس از هر دو سیستم دانخوری بشقابی و زنجیری استفاده می شود.

از سیستم های بشقابی در پرورش مرغ گوشتی در قفس بیشتر استفــاده می شود. از دانخوری زنجیری در قفس های پرورش پولت یا مرغ تخم گذار استفاده میشود. نوع دیگری از سیستم توزیع دان در قفس ها استفاده از هاپر متحرک است که به آن به اصطلاح سیستم واگنی گفته می شود و در آن مخزن انتقال دان از بالای قفس ها در طول قفس ها حرکت کرده و دان داخل کانال ها به روش سقلی در داخل کانال های گالوانیزه توزیع می شود.